Söylesem Tesiri Yok, Sussam Gönül Razı Değil!

Çarlık Rusya’da Alaş Partisi                                                                                                                                                     www.kenansahbaz.com               

Alaş, Çarlık Rusyası döneminde Kazak aydınları tarafından kurulmuş olan bir siyasi partidir. Kurucuları arasında Alihan Bökeyhanoğlu, Muhammetcan Tınışbayoğlu, Ahmet Baytursunoğlu, Mircakıp Dulatoğlu, Mustafa Çokayoğlu gibi Türkistan’ın tanınmış aydınları vardı. Partinin lideri Alihan Bökeyhan idi. 1905 yılında gizli olarak kurulan Alaş Partisi, 1917 baharında bir kongre toplayarak aleni hâle gelmiştir.  

08 Aralık 1917’de Orunbor’da (Orenburg’da) üçüncü kurultayını toplayan parti 13 Aralık’ta ülkenin egemenliğini ilan etmiş ve Alaş Orda Hükûmeti adıyla Türkistan’ın ilk resmî hükûmetini kurmuştur. Hükûmet başkanı Alihan Bökeyhanoğlu, yardımcısı Halil Abbasoğlu idi. Ahmet Baytursunoğlu ise Millî Eğitim Bakanı olarak hükûmette görev almıştı.

1917 sonunda kurulan Alaş Orda millî hükûmeti ancak üç yıl kadar yaşayabilmiştir. 1920 sonlarında bu hükûmet Lenin’in kızıl ordusu tarafından yıkılmıştır. Lenin, 1917’de komünist devrimini gerçekleştirirken Çarlık Rusyası’ndaki bütün milletlere istiklal sözü vermişti. Bu sözünde durmadı ve Türkistan’da, Azerbaycan’da, Kırım’da kurulan bütün bağımsız Türk yönetimlerine kızıl ordu marifetiyle son verdi. Bağımsız Türk yönetimlerinin ileri gelenleri de Stalin zamanında, 1937-1940 arasında katledildi.

1866 yılında doğan Alihan Bökeyhanoğlu, Kazak Türklerinin soylu bir ailesinden gelir. 1894 yılında Petersburg Üniversitesi Orman Fakültesi’ni bitirmiş ve orman mühendisi olmuştur. Ancak Bökeyhanoğlu ormancı olmaktan çok bir siyaset ve kültür adamı olarak tanınmıştır. 1905-1920 arasındaki Kazak millî hareketinin lideri ve Rusya’daki umum Türklerin yaptıkları kongre ve ittifakların faal üyesidir. Alaş Partisi’nde Türkçülük fikrinin hâkim olmasını sağlamıştır. Birçok millî dergi ve gazetede Kazak tarihi, folkloru, edebiyatı üzerine yazıları ve araştırmaları yayımlanmıştır. Esasen 1905’ten sonra çıkan Ay Kap, Kazak gibi millî dergi ve gazetelerin yayımlanmasında da Alihan baş rolü oynayanlardan biridir. Çarlık devrinde çeşitli mahkûmiyet ve sürgünlere maruz bırakılan Alihan, komünist dönemde de sürgün hayatı yaşamış ve nihayet 1937’de öldürülmüştür.

Kaynak: http://www.yenicaggazetesi.com.tr/alasin-alihani-37489yy.htm